Stress có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa và gây đau bụng, đầy hơi hoặc thay đổi thói quen đại tiện ở một số người. Tìm hiểu mối liên hệ giữa não bộ và đường ruột.

Stress ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và đường ruột như thế nào?

Bạn đã bao giờ cảm thấy đau bụng trước một cuộc họp quan trọng, muốn đi vệ sinh khi quá lo lắng hoặc đầy bụng trong những giai đoạn căng thẳng kéo dài?

Đây không hẳn là sự trùng hợp.

Não bộ và đường ruột có mối liên hệ hai chiều phức tạp. Những thay đổi về tâm lý như căng thẳng, lo âu hoặc áp lực kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa ở một số người.

Ngược lại, những vấn đề xảy ra trong đường ruột cũng có thể tác động đến cảm giác và trạng thái tinh thần.

Mối liên hệ này thường được nhắc đến với khái niệm trục não – ruột (gut-brain axis).

Trục não – ruột là gì?

Trục não – ruột là hệ thống giao tiếp hai chiều giữa hệ thần kinh trung ương và đường tiêu hóa.

Não bộ và đường ruột liên lạc với nhau thông qua nhiều cơ chế, bao gồm:

• Hệ thần kinh.
• Hormone.
• Các tín hiệu miễn dịch.
• Các chất chuyển hóa.
• Hệ vi sinh đường ruột.

Một thành phần quan trọng trong hệ thống này là hệ thần kinh ruột, mạng lưới thần kinh nằm trong thành đường tiêu hóa.

Chính sự liên kết chặt chẽ này giải thích vì sao trạng thái tâm lý có thể ảnh hưởng đến cảm giác và hoạt động trong bụng.

Stress ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa như thế nào?

Khi cơ thể gặp stress, nhiều phản ứng sinh lý được kích hoạt.

Trong thời gian ngắn, đây là cơ chế bình thường giúp cơ thể thích nghi với tình huống căng thẳng.

Tuy nhiên, nếu stress kéo dài, một số người có thể nhận thấy hoạt động tiêu hóa thay đổi.

1. Làm thay đổi nhu động đường ruột

Stress có thể ảnh hưởng đến tốc độ co bóp của đường tiêu hóa.

Ở một số người, hoạt động đường ruột có thể tăng lên, dẫn đến cảm giác muốn đi ngoài hoặc phân lỏng.

Ở người khác, hoạt động đại tiện lại trở nên chậm hoặc không đều, góp phần gây táo bón.

Đây cũng là lý do hai người cùng trải qua stress nhưng biểu hiện tiêu hóa có thể hoàn toàn khác nhau.

2. Stress có thể gây đau bụng

Khi căng thẳng, một số người trở nên nhạy cảm hơn với các tín hiệu xuất phát từ đường tiêu hóa.

Những cảm giác bình thường mà trước đây cơ thể ít chú ý có thể trở nên rõ ràng hơn.

Người bị stress có thể cảm thấy:

• Đau âm ỉ.
• Co thắt bụng.
• Khó chịu trong bụng.
• Cảm giác bụng “cồn cào”.

Tuy nhiên, đau bụng kéo dài không nên mặc định là do stress vì còn rất nhiều nguyên nhân khác.

 

Stress Ảnh Hưởng Đến Hệ Tiêu Hóa Và Đường Ruột Như Thế Nào?

 

 

3. Stress có thể gây đầy hơi, chướng bụng

Stress không nhất thiết trực tiếp tạo ra khí trong đường ruột, nhưng có thể ảnh hưởng đến:

• Nhu động đường ruột.
• Cảm nhận của cơ thể đối với sự căng của ruột.
• Thói quen ăn uống.
• Tốc độ ăn.
• Việc nuốt không khí.

Khi căng thẳng, nhiều người ăn nhanh hơn hoặc ăn uống thất thường, từ đó có thể làm cảm giác đầy hơi rõ rệt hơn.

4. Stress có thể gây tiêu chảy không?

Có thể ở một số người.

Khi căng thẳng, hoạt động của đường ruột có thể tăng và khiến nhu cầu đại tiện xuất hiện nhanh hơn.

Một ví dụ quen thuộc là cảm giác muốn đi vệ sinh trước:

• Một kỳ thi.
• Cuộc phỏng vấn.
• Buổi thuyết trình.
• Chuyến đi quan trọng.

Nếu tiêu chảy thường xuyên hoặc kéo dài, cần tìm nguyên nhân thay vì kết luận đơn giản là do tâm lý.

5. Stress có thể gây táo bón không?

Stress cũng có thể liên quan đến táo bón ở một số người.

Ngoài tác động lên hoạt động đường ruột, stress kéo dài thường đi kèm những thay đổi lối sống như:

• Ít vận động.
• Ăn uống thất thường.
• Ăn ít rau.
• Uống ít nước.
• Ngủ không đủ.
• Nhịn đại tiện vì công việc.

Những yếu tố này kết hợp với nhau có thể làm tăng nguy cơ táo bón.

6. Stress có ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột không?

Hệ vi sinh đường ruột gồm hàng nghìn tỷ vi sinh vật sống trong đường tiêu hóa.

Ngày càng có nhiều nghiên cứu quan tâm đến mối liên hệ giữa stress – hệ thần kinh – miễn dịch – hệ vi sinh đường ruột.

Stress kéo dài có thể liên quan đến những thay đổi trong môi trường đường ruột và thành phần hệ vi sinh. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực phức tạp và khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu.

Vì vậy, không nên hiểu đơn giản rằng chỉ cần “bổ sung lợi khuẩn” là có thể giải quyết tất cả ảnh hưởng của stress lên hệ tiêu hóa.

Vì sao càng lo lắng về đường ruột lại càng khó chịu?

Đây là một vòng lặp khá thú vị của trục não – ruột.

Ví dụ:

Stress → cảm giác bụng khó chịu → lo lắng về triệu chứng → chú ý nhiều hơn đến bụng → cảm giác khó chịu trở nên rõ hơn.

Điều này không có nghĩa triệu chứng là “do tưởng tượng”.

Các cảm giác đường tiêu hóa là có thật, nhưng trạng thái căng thẳng có thể ảnh hưởng đến cách hệ thần kinh xử lý và cảm nhận các tín hiệu từ đường ruột.

Stress và hội chứng ruột kích thích có liên quan không?

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là một rối loạn tương tác não – ruột.

Người mắc IBS có thể gặp:

• Đau bụng.
• Đầy hơi.
• Táo bón.
• Tiêu chảy.
• Hoặc xen kẽ táo bón và tiêu chảy.

Stress không được xem là nguyên nhân duy nhất gây IBS, nhưng có thể làm triệu chứng trở nên rõ rệt hơn ở một số người.

Nếu thường xuyên đau bụng kèm thay đổi thói quen đại tiện, nên được bác sĩ đánh giá thay vì tự chẩn đoán IBS.

Những dấu hiệu cho thấy stress có thể đang ảnh hưởng đến tiêu hóa

Bạn có thể nhận thấy triệu chứng tiêu hóa thường xuất hiện hoặc tăng lên trong những giai đoạn:

• Công việc áp lực.
• Thiếu ngủ.
• Lo lắng kéo dài.
• Có nhiều thay đổi trong cuộc sống.
• Trước những sự kiện quan trọng.

Các triệu chứng có thể gồm:

• Đầy hơi.
• Đau bụng.
• Khó tiêu.
• Buồn nôn.
• Táo bón.
• Tiêu chảy.
• Thay đổi tần suất đại tiện.

Tuy nhiên, những triệu chứng này không đặc hiệu cho stress và cũng có thể liên quan đến nhiều tình trạng sức khỏe khác.

8 cách hỗ trợ hệ tiêu hóa khi thường xuyên căng thẳng

1. Ăn đúng giờ

Khi bận rộn hoặc căng thẳng, nhiều người bỏ bữa rồi ăn rất nhiều vào bữa tiếp theo.

Hãy cố gắng duy trì lịch ăn tương đối ổn định và khẩu phần phù hợp.

2. Ăn chậm, nhai kỹ

Ăn quá nhanh có thể khiến bạn nuốt nhiều không khí hơn và khó nhận biết cảm giác no.

Dành thời gian cho bữa ăn cũng là một cách giúp cơ thể chuyển từ trạng thái vội vàng sang thư giãn hơn.

3. Ăn đủ chất xơ

Nguồn chất xơ nên đa dạng từ:

• Rau xanh.
• Trái cây.
• Các loại đậu.
• Yến mạch.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Các loại hạt.

Nếu trước đây ăn ít chất xơ, nên tăng từ từ.

4. Uống đủ nước

Căng thẳng và bận rộn khiến nhiều người quên uống nước.

Hãy phân bổ nước trong ngày thay vì chờ đến khi quá khát.

5. Vận động thường xuyên

Hoạt động thể chất phù hợp vừa hỗ trợ sức khỏe tổng thể vừa có thể giúp giảm căng thẳng.

Có thể lựa chọn:

• Đi bộ.
• Đạp xe.
• Bơi.
• Yoga.
• Các bài tập phù hợp với thể trạng.

6. Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ tương đối ổn định

Stress và thiếu ngủ thường tác động qua lại.

Một người ngủ không đủ có thể cảm thấy căng thẳng hơn vào ngày hôm sau, trong khi stress lại khiến việc ngủ trở nên khó khăn.

7. Dành thời gian thư giãn

Có thể lựa chọn những hoạt động phù hợp như:

• Hít thở chậm.
• Thiền.
• Yoga.
• Đi bộ.
• Nghe nhạc.
• Đọc sách.
• Dành thời gian ngoài trời.

Không cần một phương pháp giống nhau cho tất cả mọi người.

8. Theo dõi mối liên hệ giữa stress và triệu chứng

Nếu thường xuyên gặp vấn đề tiêu hóa, có thể ghi lại:

Ngày – thực phẩm – triệu chứng – mức độ stress – giấc ngủ – đại tiện.

Sau một thời gian, bạn có thể nhận ra những yếu tố thường đi cùng triệu chứng.

Chăm sóc hệ vi sinh có giúp đường ruột khỏe hơn không?

Một chế độ ăn đa dạng thực phẩm thực vật góp phần cung cấp nhiều loại chất xơ cho hệ tiêu hóa.

Một số chất xơ có thể được vi khuẩn đường ruột sử dụng làm nguồn dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, một số thực phẩm lên men có thể được đưa vào chế độ ăn nếu phù hợp.

Tuy nhiên, sức khỏe hệ vi sinh không phụ thuộc vào một thực phẩm hay sản phẩm duy nhất mà liên quan đến tổng thể:

Chế độ ăn + giấc ngủ + vận động + stress + thuốc sử dụng + nhiều yếu tố khác.

Có nên tự dùng thuốc khi đau bụng do stress?

Không nên tự mặc định rằng đau bụng là do stress rồi sử dụng thuốc kéo dài mà chưa xác định nguyên nhân.

Đau bụng có thể xuất phát từ rất nhiều tình trạng khác nhau.

Nếu triệu chứng thường xuyên tái phát, ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc ngày càng nặng, nên đi khám.

Khi nào cần đi khám?

Nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện:

• Đau bụng dữ dội hoặc kéo dài.
• Đi ngoài ra máu.
• Phân đen bất thường.
• Nôn kéo dài.
• Tiêu chảy kéo dài.
• Táo bón kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Sốt kèm triệu chứng tiêu hóa.
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.

Không nên quy mọi triệu chứng tiêu hóa kéo dài cho stress.

Kết luận

Não bộ và đường ruột có mối liên hệ hai chiều thông qua trục não – ruột. Vì vậy, stress có thể ảnh hưởng đến nhu động đường ruột, cảm nhận đau và thói quen đại tiện, khiến một số người xuất hiện đầy hơi, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy.

Tuy nhiên, stress không phải nguyên nhân duy nhất của các triệu chứng tiêu hóa.

Một chế độ ăn đa dạng chất xơ, uống đủ nước, vận động thường xuyên, ngủ đủ và quản lý căng thẳng là những nền tảng giúp chăm sóc sức khỏe đường ruột.

Nếu triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, cần được thăm khám để tìm nguyên nhân.

FAQ

Stress có gây rối loạn tiêu hóa không?

Stress có thể ảnh hưởng đến hoạt động của đường tiêu hóa và làm xuất hiện hoặc tăng các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi và thay đổi đại tiện ở một số người.

Tại sao lo lắng lại đau bụng?

Não bộ và đường ruột giao tiếp với nhau thông qua trục não – ruột. Căng thẳng có thể ảnh hưởng đến nhu động và cách hệ thần kinh cảm nhận các tín hiệu từ đường tiêu hóa.

Stress có gây tiêu chảy không?

Có thể. Ở một số người, căng thẳng làm hoạt động đường ruột tăng lên và khiến nhu cầu đại tiện xuất hiện nhanh hơn.

Stress có gây táo bón không?

Stress có thể góp phần gây táo bón ở một số người, đặc biệt khi đi kèm ít vận động, uống ít nước, ăn thiếu chất xơ hoặc nhịn đại tiện.

Stress có làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột không?

Stress kéo dài có liên quan đến những thay đổi trong môi trường đường ruột và hệ vi sinh, nhưng mối quan hệ này phức tạp và vẫn đang được nghiên cứu.

Làm sao biết đau bụng là do stress hay bệnh lý?

Không thể xác định chắc chắn chỉ dựa vào cảm giác. Nếu đau kéo dài, tái phát thường xuyên, ngày càng nặng hoặc kèm các dấu hiệu bất thường, nên đi khám.

Khám phá thêm

• Unicity LiFiber – Bổ sung chất xơ hỗ trợ chức năng tiêu hóa và nhu động ruột.
• Unicity ProBionic Plus – Bổ sung lợi khuẩn hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
• Nucos Detox Enzyme – Bổ sung enzyme hỗ trợ quá trình tiêu hóa.
• Unicity Aloe Vera – Hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa.
• Paraway Plus Unicity – Hỗ trợ chăm sóc sức khỏe đường tiêu hóa.
• Bài viết: Hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng là gì? Dấu hiệu và cách cải thiện.
• Bài viết: Lợi khuẩn đường ruột là gì? Vai trò của hệ vi sinh đối với sức khỏe.
• Bài viết: Nhu động ruột là gì? Vai trò và cách hỗ trợ hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
• Bài viết: Ngồi nhiều, ít vận động ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa như thế nào?
• Bài viết: 10 thói quen tốt cho hệ tiêu hóa và đường ruột mỗi ngày.
• Bài viết: Đầy hơi, chướng bụng là gì? Nguyên nhân và cách cải thiện hiệu quả.
• Danh mục Tiêu hóa & Đại tràng.
• Bài viết: Táo bón là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách cải thiện hiệu quả.

 

Lưu ý & Miễn trừ trách nhiệm

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Không nên tự chẩn đoán các triệu chứng tiêu hóa kéo dài là do stress. Nếu triệu chứng tái phát, trở nặng hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.