Phân trắng, bạc màu ở người lớn: Nguyên nhân và khi nào cần khám?
Phân trắng, bạc màu có thể liên quan đến dịch mật, thuốc hoặc bệnh gan mật. Tìm hiểu dấu hiệu cần khám và cách phân biệt với phân nâu nhạt.
Phân có thể thay đổi sắc độ giữa các lần đại tiện. Tuy nhiên, nếu phân chuyển sang trắng, trắng xám hoặc nhạt như màu đất sét, bạn nên chú ý hơn so với trường hợp phân chỉ hơi nâu nhạt.
Phân trắng hoặc bạc màu rõ có thể xuất hiện khi lượng dịch mật xuống ruột giảm. Một số thuốc và chất cản quang cũng có thể làm thay đổi màu phân. Nếu phân thực sự trắng hoặc trắng xám mà không có nguyên nhân đã được giải thích, nên liên hệ cơ sở y tế sớm, không tự dùng men tiêu hóa để chờ cải thiện.
Phân bạc màu là như thế nào?
“Phân bạc màu” thường được dùng để mô tả phân mất đi phần lớn sắc nâu quen thuộc, trở nên trắng xám, xám nhạt hoặc giống màu đất sét.
Điều này khác với phân vẫn có màu nâu nhưng nhạt hơn thường ngày. Những thay đổi màu nhẹ có thể khó phân biệt bằng mắt; cần quan sát diễn tiến và triệu chứng đi kèm.
Nếu màu trắng xám xuất hiện thường xuyên hoặc kéo dài, bác sĩ cần đánh giá các nguyên nhân liên quan đến gan, đường mật, túi mật hoặc tụy.
Bạn có thể tham khảo bài phân màu vàng có bình thường không để phân biệt sắc vàng nâu với tình trạng mất màu rõ rệt.
Vì sao dịch mật ảnh hưởng đến màu phân?
Gan tạo ra dịch mật, giúp cơ thể tiêu hóa chất béo. Các sắc tố mật và quá trình biến đổi của chúng trong đường ruột góp phần tạo nên màu nâu của phân.
Khi gan giảm sản xuất mật hoặc dòng mật bị cản trở trên đường xuống ruột, phân có thể nhạt màu. Người bệnh đôi khi đồng thời có vàng da, vàng mắt hoặc nước tiểu sẫm màu.
Vì vậy, khi phân bạc màu rõ, việc đánh giá không chỉ tập trung vào đại tràng mà còn cần xem xét hệ gan mật.
Nguyên nhân phân trắng, bạc màu ở người lớn
1. Dòng mật xuống ruột bị cản trở
Sỏi nằm trong đường mật, đường mật bị hẹp hoặc tổn thương chèn ép có thể cản trở mật đi xuống ruột.
Một điểm cần phân biệt: không phải ai có sỏi túi mật cũng bị phân bạc màu. Nhiều người có sỏi nhưng không có triệu chứng; biểu hiện phụ thuộc vào vị trí sỏi và việc có gây tắc nghẽn hay không.
2. Một số bệnh lý ở gan hoặc hệ gan mật
Viêm gan, xơ gan và những tình trạng gây ứ mật có thể ảnh hưởng đến quá trình tạo hoặc bài tiết mật.
Tuy nhiên, màu phân không cho biết chính xác người bệnh mắc bệnh gì hay mức độ nặng đến đâu. Cần kết hợp khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.
3. Thuốc hoặc chất cản quang
Bari dùng trong một số xét nghiệm X-quang đường tiêu hóa có thể làm phân trắng tạm thời. Một số thuốc chứa nhôm hydroxide, trong đó có thuốc kháng acid, cũng có thể ảnh hưởng màu phân.
Nếu gần đây bạn thực hiện xét nghiệm có dùng bari hoặc bắt đầu thuốc mới, hãy cung cấp thông tin này cho bác sĩ. Không nên mặc định mọi trường hợp phân trắng sau dùng thuốc đều vô hại hoặc tự ngừng thuốc kê đơn.
4. Phân nhạt màu đi kèm rối loạn hấp thu chất béo
Phân có quá nhiều chất béo có thể nhạt màu, nhờn, cồng kềnh, mùi hôi khác thường và khó xả sạch. Đây là nhóm biểu hiện thường được gọi là phân mỡ.
Phân mỡ và phân bạc màu do giảm mật có thể có đặc điểm chồng lấp, nên không thể phân biệt chắc chắn chỉ bằng mắt. Nếu triệu chứng tái diễn hoặc kèm sụt cân, cần được kiểm tra.
Phân trắng toàn bộ khác gì phân có chất nhầy trắng?
Khi mô tả với bác sĩ, hãy phân biệt màu của phần phân với những chất nằm bên ngoài:
| Quan sát | Cách mô tả rõ hơn |
|---|---|
| Phân vẫn màu nâu nhưng có lớp dịch trắng hoặc trong phủ bên ngoài | Phân có dịch nhầy |
| Phân có vài mảnh hoặc hạt màu trắng | Phân có những mảnh trắng chưa xác định |
| Phần lớn khối phân chuyển trắng xám | Phân trắng hoặc bạc màu |
| Phân nhạt màu, bóng nhờn, có dầu mỡ | Phân nhạt màu kèm tính chất nhờn mỡ |
Bảng này giúp bạn cung cấp thông tin, không dùng để tự chẩn đoán. Một vài mảnh trắng cũng không đủ để kết luận có ký sinh trùng.
Nếu điều bạn nhận thấy là lớp dịch phủ ngoài phân, hãy đọc thêm bài phân có nhầy là bị gì.
Phân trắng, bạc màu ở người lớn: Khi nào cần khám?
Khi nào cần đi khám?
Liên hệ bác sĩ sớm nếu phân trắng hoặc trắng xám rõ
Không cần đợi đến khi có đau bụng mới hỏi ý kiến bác sĩ. Nếu phân thực sự trắng hoặc bạc màu rõ, đặc biệt lặp lại, nên được đánh giá sớm.
Nếu chỉ thấy phân hơi nhạt hơn một lần nhưng vẫn có sắc nâu và không có triệu chứng khác, có thể quan sát những lần đại tiện tiếp theo. Màu nhạt kéo dài nhiều ngày vẫn cần được kiểm tra.
Khám khẩn trong ngày nếu có vàng da hoặc vàng mắt
Vàng da, vàng phần lòng trắng mắt, nước tiểu sẫm màu và phân nhạt màu có thể xuất hiện cùng nhau. Vàng da ở người lớn cần được đánh giá khẩn, kể cả khi chưa đau nhiều.
Đến cơ sở y tế ngay nếu có đau bụng, sốt hoặc nôn
Đặc biệt cần xử trí sớm khi phân bạc màu đi kèm:
-
Đau bụng dữ dội hoặc đau kéo dài nhiều giờ.
-
Đau vùng bụng trên bên phải.
-
Sốt hoặc rét run.
-
Nôn nhiều.
-
Vàng da, vàng mắt xuất hiện cùng đau bụng hoặc sốt.
Những biểu hiện này có thể liên quan đến biến chứng gan mật hoặc tụy. Không nên ở nhà thử sản phẩm “lợi mật”, “thải độc” rồi chờ hết triệu chứng.
Bác sĩ có thể kiểm tra những gì?
Bác sĩ thường hỏi thời điểm bắt đầu, màu phân ở các lần đại tiện, thuốc đang dùng và triệu chứng đi kèm.
Nếu nghi bệnh lý gan mật hoặc sỏi, các kiểm tra có thể bao gồm:
-
Xét nghiệm máu: tìm dấu hiệu viêm, nhiễm trùng hoặc bất thường ở gan, đường mật, tụy.
-
Siêu âm bụng: kiểm tra sỏi và những thay đổi liên quan.
-
Chụp cộng hưởng từ hoặc phương pháp khác: làm rõ bất thường khi cần thiết.
Nội soi mật tụy ngược dòng, thường gọi là ERCP, được sử dụng có chọn lọc và có thể kết hợp điều trị, chẳng hạn lấy sỏi mắc trong đường mật. Đây không phải xét nghiệm mặc định cho mọi người có phân nhạt màu.
Nên chuẩn bị gì trước khi đi khám?
Bạn có thể ghi lại ngắn gọn những thông tin sau:
| Thông tin | Nội dung cần ghi |
|---|---|
| Thời điểm | Lần đầu thấy phân đổi màu, có lặp lại không |
| Màu và tính chất | Trắng xám, nâu nhạt, thành khuôn, lỏng hoặc nhờn |
| Triệu chứng | Đau ở đâu, sốt, ngứa, vàng mắt, nước tiểu sẫm |
| Thuốc và sản phẩm bổ sung | Tên sản phẩm, liều dùng, ngày bắt đầu |
| Xét nghiệm gần đây | Có uống hoặc dùng bari khi chụp đường tiêu hóa không |
| Tiền sử | Bệnh gan, sỏi mật, bệnh tụy hoặc phẫu thuật trước đây |
Nếu thuận tiện, ảnh chụp dưới ánh sáng rõ có thể giúp bạn mô tả màu sắc. Tuy nhiên, không trì hoãn đi khám để chờ thêm ảnh hoặc thêm lần đại tiện.
Có nên uống men vi sinh hoặc sản phẩm bổ gan?
Không nên tự chọn sản phẩm để “đưa màu phân về bình thường” khi chưa biết nguyên nhân.
Phân trắng hoặc bạc màu rõ không phải dấu hiệu đủ để kết luận thiếu lợi khuẩn. Nếu dòng mật bị cản trở hoặc có bệnh lý gan mật, cần xử lý đúng nguyên nhân; việc bổ sung chất xơ, men vi sinh hay sản phẩm bổ gan không thay thế được bước đánh giá này.
Trong lúc chờ tư vấn, nên chuẩn bị danh sách đầy đủ các thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang dùng để nhân viên y tế xem xét. Không tự tăng liều hoặc phối hợp thêm nhiều sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp về phân trắng, bạc màu
1. Phân nâu nhạt có phải phân bạc màu không?
Không nhất thiết. Nâu nhạt vẫn có sắc nâu, còn phân bạc màu rõ thường chuyển trắng xám hoặc màu đất sét. Nếu khó phân biệt và tình trạng lặp lại, nên hỏi bác sĩ.
2. Phân bạc màu nhưng không đau bụng có cần khám không?
Có, nếu phân trắng xám rõ hoặc thay đổi kéo dài. Không đau không đủ để loại trừ bất thường; hãy cung cấp thêm thông tin về màu nước tiểu và màu da, mắt.
3. Phân trắng có đồng nghĩa ung thư không?
Không. Có nhiều nhóm nguyên nhân, bao gồm thuốc, chất cản quang, sỏi và bệnh lý gan mật. Màu phân đơn lẻ không xác định được ung thư hay một bệnh cụ thể.
4. Có phải đổi chế độ ăn là phân sẽ trở lại bình thường?
Không thể bảo đảm. Điều chỉnh ăn uống không giải quyết được mọi nguyên nhân, đặc biệt khi có tắc nghẽn đường mật. Trước hết cần xác định lý do phân đổi màu.
5. Phân trắng sau chụp X-quang đường tiêu hóa có đáng lo không?
Nếu xét nghiệm có dùng bari, màu trắng có thể liên quan đến chất này. Hãy làm theo hướng dẫn sau xét nghiệm và liên hệ nơi thực hiện nếu diễn tiến khác hướng dẫn hoặc có triệu chứng bất thường.
6. Trẻ nhỏ có phân trắng có áp dụng cách theo dõi này không?
Không nên áp dụng cách theo dõi của người lớn cho trẻ sơ sinh. Nếu trẻ có phân trắng, xám hoặc màu đất sét, cần liên hệ bác sĩ nhi ngay vì có thể liên quan đến vấn đề bài tiết mật.
Khám phá thêm
Tìm hiểu các thay đổi khác của phân trong nhóm kiến thức Tiêu hóa & Đại tràng:
Tài liệu tham khảo
Thông tin trong bài nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.
Xem thêm